शिक्षक भर्ती नोट्सRPSC 1st व 2nd Grade • 3rd Grade (REET मुख्य) • REETलॉगिन

ऊतक संवर्धन और औद्योगिक-पर्यावरणीय जैव-प्रौद्योगिकी

Tissue culture and industrial–environmental biotechnology

RPSC द्वितीय श्रेणी विज्ञान नोट्स • विकास, सूक्ष्मजीव और जैव-प्रौद्योगिकी

अध्याय 54 तालिकाएँ25 एक-पंक्ति तथ्य79 प्रश्न

इस अध्याय में

  1. पादप ऊतक संवर्धन (स्नातक स्तर)
  2. जंतु कोशिका संवर्धन और निर्जर्मीकरण
  3. औद्योगिक और पर्यावरणीय जैव-प्रौद्योगिकी
  4. ऊतक संवर्धन की पूरी प्रक्रिया: प्रयोगशाला में कदम-दर-कदम
  5. ऊतक संवर्धन के अनुप्रयोग: उदाहरणों सहित
  6. जंतु कोशिका संवर्धन: मूल बातें

एक नज़र में

पादप ऊतक संवर्धन (स्नातक स्तर)

तकनीकखोज/उदाहरणउपयोग
सूक्ष्म-प्रवर्धनहज़ारों सोमाक्लोन (आनुवंशिक रूप से समान)टमाटर, केला, सेब के पौधे (NCERT)
विभज्योतक (प्ररोह-शीर्ष) संवर्धनमोरेल व मार्टिन (1952) — डहेलियाविषाणुमुक्त पौधे (विभज्योतक प्रायः विषाणुमुक्त) — केला, गन्ना, आलू
परागकोश संवर्धनशिप्रा गुहा व एस. सी. माहेश्वरी (1964), Datura innoxiaअगुणित पौधे → कॉल्चिसिन से समयुग्मजी द्विगुणित (शीघ्र शुद्ध वंशक्रम)
भ्रूण संवर्धन—दूरस्थ संकरण में भ्रूण बचाना
कायिक भ्रूणजनन + कृत्रिम बीजकायिक भ्रूण सोडियम ऐल्जिनेट में बंदभंडारण, सीधी बुवाई
कायिक संकरण (जीवद्रव्यक संलयन)पोमैटो (आलू × टमाटर, मेल्चर्स); संलयन PEG या वैद्युत-संलयन सेसंकर, साइब्रिड (एक केंद्रक, मिश्रित कोशिकाद्रव्य)
सोमाक्लोनल विभिन्नतालार्किन व स्कोक्रॉफ़्ट (1981)संवर्धन से उत्पन्न विभिन्नता — नई किस्में
क्रायोसंरक्षणद्रव नाइट्रोजन (−196 °C)जननद्रव्य का दीर्घ भंडारण
परीक्षा बिंदु2022: पूर्णशक्त कोशिका = पूरा जीव बनाने योग्य; 2015: प्ररोह-शीर्ष संवर्धन = मोरेल व मार्टिन, भित्तिहीन कोशिका = जीवद्रव्यक; 2024: परागकोश संवर्धन = गुहा व माहेश्वरी; 2025: 2,4-D प्ररोह-अंगजनन रोकता, उपापचयी परासरणी (RPSC कुंजी), कैल्कोफ़्लोर व्हाइट = भित्ति-पुनर्जनन।
पूरा अध्याय पढ़ें

सभी उप-विषय, तालिकाएँ, एक-पंक्ति तथ्य और प्रश्न (हिंदी + English) — लॉगिन करके पढ़ें।

लॉगिन करें / खाता बनाएँ