शिक्षक भर्ती नोट्सRPSC 1st व 2nd Grade • 3rd Grade (REET मुख्य) • REETलॉगिन

धातुरूप और लकार

Conjugation and lakāras

REET लेवल 2 नोट्स • भाषा: संस्कृत

अध्याय 38 तालिकाएँ25 एक-पंक्ति तथ्य30 प्रश्न

इस अध्याय में

  1. लकार और पुरुष
  2. भू धातु (परस्मैपद) — पाँच प्रमुख लकार
  3. अस् और कृ धातु
  4. आत्मनेपद: सेव् और लभ्
  5. गण और प्रमुख धातुओं के लट् रूप

एक नज़र में

लकार और पुरुष

लकारकाल / अर्थभू धातु (प्रथम पुरुष एकवचन)हिंदी अर्थ
लट्वर्तमानभवतिहोता है
लङ्अनद्यतन भूत (आज से पहले का)अभवत्हुआ
लिट्परोक्ष भूत (आँखों से न देखा, बहुत पहले)बभूवहुआ (था)
लुङ्सामान्य भूतअभूत्हुआ
लोट्आज्ञा, प्रार्थना, आशीर्वादभवतुहो
विधिलिङ्विधि, चाहिए, संभावनाभवेत्होना चाहिए
आशीर्लिङ्आशीर्वादभूयात्(ईश्वर करे) हो
लुट्अनद्यतन भविष्य (कल के बाद)भविताहोगा
लृट्सामान्य भविष्यभविष्यतिहोगा
लृङ्हेतुहेतुमद् (क्रियातिपत्ति)अभविष्यत्होता (तो)

विस्तार से समझें: अन्त देखकर लकार पहचानें

लकारपरस्मैपद प्रथम पुरुष (एक-द्वि-बहु)आत्मनेपद प्रथम पुरुषपहचान
लट् (वर्तमान)-ति, -तः, -न्ति (पठति, पठतः, पठन्ति)-ते, -एते, -न्ते (लभते, लभेते, लभन्ते)"ति / ते" से अन्त
लृट् (भविष्यत्)-स्यति / -ष्यति (पठिष्यति)-स्यते / -ष्यते (लप्स्यते, सेविष्यते)बीच में "स्य / ष्य"
लङ् (भूत)अ- … -त्, -ताम्, -अन् (अपठत्, अपठताम्, अपठन्)अ- … -त, -एताम्, -अन्त (अलभत)आरम्भ में अ/आ, अन्त में त् / न्
लोट् (आज्ञा)-तु, -ताम्, -न्तु (पठतु, पठताम्, पठन्तु)-ताम्, -एताम्, -न्ताम् (लभताम्)"तु / न्तु"; उत्तम पुरुष "आनि" (पठानि)
विधिलिङ् (चाहिए)-एत्, -एताम्, -एयुः (पठेत्, पठेताम्, पठेयुः)-एत, -एयाताम्, -एरन् (लभेत)"एत् / एयुः" — "चाहिए" अर्थ
याद रखने की ट्रिक"स्य = कल, अ- = बीता कल, तु = आज्ञा, एत् = चाहिए" — और पठेताम् (विधिलिङ् द्वि.) बनाम पठताम् (लोट् द्वि.) — बीच में "ए" हो तो विधिलिङ्।

पुरुष का नियम — कर्ता देखकर क्रिया

विस्तार से समझें: लकार और पुरुष के अनुवाद-प्रश्न

हिंदी संकेतलकारउदाहरण
करता हैलट् (वर्तमान)रक्षति, ददाति, वदामः
किया (भूत), ह्यः (बीता कल)लङ्अहं ह्यः चित्रपटम् अपश्यम्; पुत्रः अगच्छत्; सः प्राणान् अत्यजत्
करेगालृट्नृपः राज्यं रक्षिष्यति; अहं कलमेन पत्रं लेखिष्यामि; वयं गुरुं नंस्यामः
करो (आज्ञा)लोट्त्वं पञ्च फलानि आनय
करना चाहिएविधिलिङ्सत्यं वदेत्
परीक्षा बिंदुपूछा गया — REET 2021 L2 (प्र. 49), 2022 L1 (प्र. 60, 65), 2022 L2 पारी III (प्र. 70), पारी IV (प्र. 37)।
पूरा अध्याय पढ़ें

सभी उप-विषय, तालिकाएँ, एक-पंक्ति तथ्य और प्रश्न (हिंदी + English) — लॉगिन करके पढ़ें।

लॉगिन करें / खाता बनाएँ